Friday, May 09, 2008

πως να σώσεις ένα μνημείο σε 4 βήματα



Tο Πάσχα στη Μυροδάφνη (aka το χωριό από το οποίο κατάγεται ο πατέρας μου στο νομό Ιωαννίνων) μου φύτεψε φέτος μια ωραιότατη αλογόμυγα right through my head.

Το ωραιότερο κτίσμα στο χωριό, θεωρώ πως είναι μια ταπεινότατη παλιά πέτρινη εκκλησία, με μαύρη πέτρα στη στέγη: η "Παναγία", γνωστή και ως "κάτω εκκλησία". Μια φορά και έναν καιρό ήταν η μοναδική εκκλησία με το νεκροταφείο τριγύρω, από τα '70s παροπλίστηκε για μια μεγαλύτερη και αρκούντως boring κιτσάτη εκκλησία για την καθημερινή χρήση. Ούτε καν για τις κηδείες δεν χρησιμοποιείται. Απλά την επισκέπτεσαι όταν πας στο νεκροταφείο. Η εκκλησία αυτή λοιπόν, χτισμένη το 1700κάτι έχει αφενός προβλήματα λόγω της ηλικίας της (οι τοίχοι κάπου έχουν καμπυλώσει πολύ, η παλιά στέγη ξαναφτιάχτηκε πρόπερσυ για να μην καταρρεύσει) και αφετέρου κάτι εξαιρετικές τοιχογραφίες. Οι τελευταίες εκτός από την τεχνοτροπία τους φέρουν και τα classic σημάδια της οθωμανικής κατοχής aka μάτια αγίων βγαλμένα με χατζάρες και άλλα τέτοια ιστορικά και πατριωτικά.


Αναβάλοντας για λίγο τα της παλλιγεννεσιας, και με αφορμή χορηγία που έγινε για την καινούργια εκκλησία για αντικατάσταση ενός βιομηχανικού νυσταλέου τέμπλου με ένα αντίστοιχο μα καινούργιο, αναρωτήθηκα γιατί κανείς δεν χορηγεί κάτι για την παλιά εκκλησία. Ρώτησα συγγενή που κατοικεί εκεί και έχει επαφή με τα της τοπικής αυτοδιοίκησης για το αν παίζει καμμιά διάθεση αποκατάστασης των τοιχογραφιών, αφού οι τοίχοι έχουν καμπυλώσει τόσο, που ακόμη και αν δεν καταρρεύσει η εκκλησία, χαλάνε οι τοιχογραφίες μέρα με τη μέρα και είναι κρίμα. Η απάντηση ήταν "δεν μας αφήνει η αρχαιολογία". Ώστε υπάρχει ο παράγοντας "αρχαιολογία" λοιπόν. Με τη σκέψη αυτή, και χωρίς καμμιά επιρροή από τον Indy που αναφέρω στο προηγούμενο post, μόλις επέστρεψα στο γραφείο που δουλεύω, ξεκίνησα την έρευνα. Γνωρίζοντας ότι μια μεγάλη ομάδα αρχιτεκτόνων εκεί ασχολείται με αποκαταστάσεις κτιρίων (πολύ εκκλησία λέμε) έπιασα την εμπειρότερη, της εξήγησα μέσες άκρες και ιδού τα βήματα που πρέπει να κάνει κανείς αν θέλει να σωθεί κάτι και οι υπηρεσίες έχουν άλλες προτεραιότητες:

• Αν το μνημείο δεν ανήκει στην εφορία (βυζαντινών π.χ.) αρχαιοτήτων no prob. Πάμε στην ενορία ή στο δήμο και ζητάμε την αποκατάσταση. Το πιθανότερο για να γίνει αυτό πράξη είναι να χρειαστεί να γίνει μέσω χορηγίας ή εράνου συλλογή ποσού για

α.την μελέτη και τον προυπολογισμό και
β. για την κατασκευή

• Αν το μνημείο ανήκει στην εφορία (βυζαντινών π.χ.) αρχαιοτήτων (το πιθανότερο στην περίπτωση που εξετάζουμε), επειδή αυτοί μόνο εγκρίνουν μελέτες, η λογική σειρά είναι η εξής:

1. ρωτάμε εφορία βυζαντινών πως μπορούμε να κάνουμε την αποκατάσταση, τι χαρτιά χρειάζονται κλπκλπ.

2. μαζεύουμε είτε ως ενορία, είτε ως δήμος, είτε με χορηγούς, τα χρήματα για τη μελέτη και την αναθέτουμε στο κατάλληλο γραφείο, το οποίο θα συντάξει και τον προυπολογισμό.

3. Με το πέρας της μελέτης πάμε στην εφορία βυζαντινών για έγκριση. Αφού την εγκρίνουν αναζητούμε χρηματοδότηση. Αυτή μπορεί να είναι είτε ιδιώτης/ες, είτε πρόγραμμα της Ε.Ε. στο οποίο έχει ενταχθεί η εκκλησία.

4. Όταν γίνει αυτό αρχίζει η κατασκευή.

υγ: καλό είναι στο ενδιάμεσο να στείλουμε καμμιά επιστολή διαμαρτυρίας ως δήμος/ενορία/ έστω ως πολίτες με υπογραφές στην εφορία αρχαιοτήτων λέγοντας ότι καταρρέει «χρίζοντάς» τους έτσι υπεύθυνους για ότι συμβεί περαιτέρω και ταράζοντας τα λιμνάζοντα ύδατα.

Αμήν.

Labels: ,

|

4 Comments:

At 5/09/2008, Blogger Ιφιμέδεια said...

Αγαπητή μου Εύη,

η εκκλησία όπως λες και φαίνεται από το εξωτερικό και τις τοιχογραφίες είναι μεταβυζαντινή, άρα εμπίπτει στην αρμοδιότητα της 8ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων που εδρεύει στα Γιάννενα.

Εδώ θα βρεις περισσότερα:
http://www.yppo.gr/1/g1540.jsp?obj_id=76

Πρέπει να σου πω ότι κατά τη γνώμη μου ορθώς η Εφορεία πρέπει να ελέγξει και ελέγχει όλες αυτές τις διαδικασίες, διότι δεν είναι όλες οι προτεινόμενες μελέτες ορθές για τα μνημεία. Π.χ. όσο κι αν σου ακούγεται κουφό, υπάρχουν τοπικοί παράγοντες που θέλουν (και το έχουν μάλιστα κάνει) να ασβεστώνουν τις παλιές τοιχογραφίες και να περνάνε ένα χεράκι καινούργιες. Ή να "υποστηρίζουν" εξωτερικούς τοίχους εκκλησιών με τσιμεντένιες αντηρρίδες, κλπ.
Ώστε η συντήρηση των τοιχογραφιών πρέπει να γίνει από ειδικευμένο συνεργείο υπό τον έλεγχο της εφορείας -και κατά τη γνώμη μου σε συνδυασμό ή και πριν την στήριξη των τοίχων, που όντως μπορεί να ανατεθεί σε μηχανικούς που ασχολούνται με αποκαταστάσεις, στερεώσεις, κλπ.

Η ιδέα σου για την συγκέντρωση χρημάτων είναι βεβαίως κομβική. Θα σε συμβούλευα πάντως να επικοινωνήσεις με την τοπική εφορεία πριν κάνεις οτιδήποτε άλλο για να μάθεις τις προθέσεις τους και να συζητήσεις το θέμα. Το μνημείο ασφαλώς το γνωρίζουν και είμαι σίγουρη ότι κι αυτοί να το προστατεύσουν θα θέλουν, αλλά ελλείψει χρημάτων και προσωπικού τρέχουν όπου φθάνουν.

Παρεμπιπτόντως, όπως ίσως θα γνωρίζεις, η ελληνιστική ακρόπολη της Μυροδάφνης είναι κυρηγμένος αρχαιολογικός χώρος σύμφωνα με την ΥΑ 7828/7-5-1965 - ΦΕΚ 404/Β/6-7-1965. Πιθανολογώ ότι και ο ναός είναι, κι αν δεν είναι φροντίστε να τον κυρήξετε πριν τον φάει λάχανο κανένας ένθερμος ιερέας.

 
At 5/09/2008, Blogger evee said...

Ιφιμέδεια

Ευχαριστώ πολύ για το επί της ουσίας σχόλιό σου. Δείχνεις να ξέρεις για τι μιλάμε και αυτό είναι πολύτιμο.

Κατ’αρχήν η εκκλησία (πέραν του τι λένε οι τοιχογραφίες) είναι όντως του 1700κάτι. Το κάτι το βάζω γιατί δεν θυμάμαι την ακριβή χρονολογία που είναι χαραγμένη σε ένα κομμάτι ξύλο εγκιβωτισμένο στο πάτωμα.

Συμφωνώ ότι η εφορία θα πρέπει να έχει λόγο για το τι γίνεται σε μνημεία. Αυτή είναι η δουλειά της και πάλι καλά. Επειδή όμως όπως ξέρεις υπάρχουν ένα κάρο μνημεία πιο σημαντικά από αυτό το εκκλησάκι κανείς δεν έχει χρόνο (και ούτε παίζει χρήμα) για να ασχοληθεί περαιτέρω. Για αυτό υποψιάζομαι ότι οδηγούμαστε ολοταχώς προς κατάρρευση. Οι καμπύλοι τοίχοι που σου λέω, στην πραγματικότητα έχουν οδηγήσει τα πίσω στρώματα των τοιχογραφιών σε φούσκωμα, σκισίματα και μεγάλες «ουλές» που προεξέχουν από τους τοίχους κατά 5cm. Yγρασία υποθέτω. Εξ’ου και η συντήρηση των τοιχογραφιών έπεται της αρχιτεκτονικής αποκατάστασης του κτιρίου. Την οποία βεβαίως βεβαίως δεν κάνουν οιοδήποτε μηχανικοί, αλλά εξειδικευμένη ομάδα αρχιτεκτόνων, στατικών και χημικών μηχανικών. Υπάρχει το αντίστοιχο master στο Μετσόβιο αν γνωρίζεις. Ένας από τους καθηγητές εκεί είναι στο γραφείο που δουλεύω υπεύθυνος για τις δουλειές αποκαταστάσεων που έρχονται.

Δεν ξέρω αν με κολακεύει που λες «όσο κι αν σου ακούγεται κουφό, υπάρχουν τοπικοί παράγοντες που θέλουν (και το έχουν μάλιστα κάνει) να ασβεστώνουν τις παλιές τοιχογραφίες». Δεν μου φαίνεται καθόλου κουφό. Με τη δουλειά που κάνω έχω έρθει σε επαφή με πολλά παλιά κτίσματα και έχω δει όλη τη γκάμα της άγνοιας. Ποτέ μην πεις ποτέ όμως, no? Kαι σε αυτή την περίπτωση κάποιες τοιχογραφίες σοβατίστηκαν από πάνω, επειδή «θα κατέρρεαν», μερικά χρόνια πριν. Στην περίπτωση που κάποτε γίνει αποκατάσταση του κτιρίου και των τοιχογραφιών όμως, έχω να προσφέρω μια αναλυτική σειρά από φωτογραφίες του εσωτερικού το έτος 1996. Προ σοβά δηλαδή. Δύο 36άρια είχα αφιερώσει τότε για να φωτογραφήσω μετωπικά με σπασικλίστικη ευλάβεια όλο το διάκοσμο. Οι φωτογραφίες είναι σε ασφαλές μέρος και ελπίζω να αποδειχτούν κάποτε χρήσιμες.

Όσο για την προστατευόμενη «ακρόπολη της Μυροδάφνης», το site που δίνεις είναι πολύ ενδιαφέρον. Υποψιάζομαι όμως ότι είναι το λιγότερο «προχειροφτιαγμένο». Η ακρόπολη κατά 90% δεν είναι ελληνιστική, που να χτυπιόμαστε και εσύ και εγώ κάτω. Η ιστορία της αρχιτεκτονικής το λέει, όχι εγώ. Πελασγικά τοίχη, αν έχουν ακουστά. Κυκλώπεια. Τεράστια πολυγωνική αργολιθοδομή και τα ρέστα. Η περιοχή λέγεται από τους ντόπιους «Γλας» ή «Καστρί». Ένα και το αυτό δηλαδή. Λεηλατημένη από την προπροηγούμενη γενιά τουλάχιστον. Φτώχια λέμε.

Και ένα άλλο που το αναφέρει στο δρόμο για τα Πεστά, στη Μυροδάφνη ανήκει επίσης. Τάφος και μικρός ναός για ρωμαίο στρατηγό που πέθανε καθ’οδόν προς την επιστροφή στην πατρίδα του. Ανασκαφές έγιναν 5 χρόνια πριν. Συγγενής μου καθηγήτρια στο ιστορικό-αρχαιολογικό των Ιωαννίνων με ενημέρωσε για τις λεπτομέρειες. Εγώ έπαιζα εκεί με φίλους μικρή. Στο μόνο κομμάτι του πάνω από τη γη: έναν κυλινδρικό θόλο. Παλιοκκλήσια το λέγανε το μέρος.

Τέλος πάντων. Η περιοχή βρίθει ανάλογων λειψάνων. Από εκεί πέρναγε βλέπεις ο δρόμος που οδηγούσε στην αρχαιότητα στο μαντείο της Δωδώνης. Μετά έγινε ο εθνικός δρόμος χαμηλότερα. Και τι ειρωνία? Από εκεί περνάει και η χάραξη της νέας Ιονίας Οδού. Ελπίζω να μην καταστρέψει τίποτα άλλο. Ας μην επεκταθώ όμως περισσότερο.

 
At 5/09/2008, Blogger diafanos said...

Ενδιαφέρουσα πληροφορία περί ματιών

 
At 5/10/2008, Blogger Ιφιμέδεια said...

Πολύ ενδιαφέρουσα ακούγεται όλη η περιοχή!!!
Και προφανώς δεν είναι τυχαίο ότι αποτελεί περιοχή διάβασης με κάστρα, κλπ. και σήμερα εξακολουθεί προφανώς να είναι φυσική επιλογή περάσματος.

Την ακρόπολη δεν την έχω δει και δεν μπορώ να σου πω τίποτα για τη χρονολόγηση, αλλά η πολυγωνική κυκλώπεια τοιχοποιία μπορεί να είναι και μεταγενέστερη (ελληνιστική ή ρωμαϊκή) -δηλ. δεν είναι κατ'ανάγκη προϊστορική ας πούμε.

Είναι πολύ σημαντικό που ενδιαφέρεσαι και έχεις και φωτογραφίες από τις τοιχπγραφίες. Σύμπτωση: έχω κάνει το ίδιο για τη μεταβυζαντινή εκκλησία στο δικό μου χωριό στη Θεσσαλία. Ο νέος ναός και σε σας και σε μας "έσωσε" τον παλιό. ΄

Καλή συνέχεια!

 

Post a Comment

Links to this post:

Create a Link

<< Home